Email επικοινωνίας: paulos4205@gmail.com

Πέμπτη, 7 Φεβρουαρίου 2013

Ἐκκλησία καὶ φάρμακο ἀνὰ τοὺς αἰῶνες.



Ομιλία στον σύλλογο Φαρμακοποιών Ημαθίας
(Εορτή της Αγίας Αναστασία της Φαρμακολυτρίας)

Πρωτοπρεσβυτέρου το Οκουμενικο Θρόνου
Στυλιανο Μακρ, Δρος Θ.


Σεβασμιώτατε,
κυρίες κα κύριοι, 

        Τ θέμα τς μιλίας μου εναι «κκλησία κα φάρμακο ν τος αἰῶνες». Τονίζω ξαρχς τι δν εμαι  καθ’ λην ρμόδιος κα κατ γνσιν εδικός, γι ν πεξεργαστ κα ν ναλύσω θέσεις κα ζητήματα φαρμακευτικς κα φαρμακολογίας, κομίζων «γλαύκας ες θήνας». Γνωρίζετε τ οκεα, χετε σαφ γνώση τν δίων κα σα φορον στν πιστήμη κα στν κλάδο σας, γι’ ατ κα δν εαγγελίζομαι τν νάπτυξη το θέματος π τ πρσμα ατν. Νομίζω μως τι θεολογικ πλευρ σως νδιαφέρει εχομαι ν μπορέσ ν γίν κίνητρο νδιαφέροντος γι κείνους, ο ποοι δν ποκλείουν τν συσχετισμ τν δύο πιστημν, θεολογίας κα φαρμακευτικς, καθς κα τν νθρωπιστικ κα κοινωνικ χαρακτρα τν δύο λειτουργημάτων, τν φαρμακοποιν κα τς κκλησίας.
       Κα ο μν κα δ πηρετον τ μεγάλο γαθ τς νθρώπινης βιοτς, τν γεία κα δι’ ατς τν σωτηρία τς ζως, μ τος πρώτους ν κινονται μεσα ντς το πλαισίου τς βιολογικότητος, μ τν δεύτερη ν προσεγγίζει τος παραπάνω ρους κα στς διαστάσεις τς ν Χριστ πνευματικότητος.
       στορικ ναδρομ τς σημασίας το φαρμάκου γι τν χριστιανικ κκλησία δν μπορε ν μν περιλαμβάν κα τν Παλαι Διαθήκη, φο δια δν εναι τίποτα λλο, παρ καταγραφ τς ζως κα μπειρίας χι θνικς, λλ θρησκευτικς κοινότητος πο μετ Χριστν συνεχίζει μία καινούρια πορεία γνώσης το Θεο κα σύναψης τς νέας διαθήκης μαζί Του στ πρόσωπο κα τ λυτρωτικ ργο το σαρκωθέντος Θεο, το ησο Χριστο.

       Σοφία Σειράχ, τ σοφιολογικ ργο το δεύτερου πρ Χριστο αώνα, στ ποο περιλαμβάνεται συλλογ γνωμικν, συμβουλν κα παραινέσεων πο φορον στν ντιμετώπιση τς ζως κα τν νακάλυψη τς λήθειας, ποτελε πεντόσταγμα σοφίας, πο μλλον, πως θ δομε στ συνέχεια, δν φαίνεται ν νστερνίστηκε να τμμα το χριστιανικο κόσμου τν πρώτων αώνων.
       Στ κεφάλαιο 38 πάρχει μία συνεχς ναφορ στν ξία τς θεραπευτικς πιστήμης, τς ατρικς κα φαρμακευτικς, πο μφότερες θ διακριθον μετ π 15 αἰῶνες. κε  λοιπν σημειώνονται τ ξς: α) «Τίμα ατρν πρς τς χρείας ατο τιμας ατο, κα γρ ατν κτισε Κύριος»[1]. Δηλαδ: Ν τιμς τν γιατρό, πως το ρμόζει, χων π’ ψιν σου τς πηρεσίες του στς νάγκες του, διότι Κύριος τν κανε. β) «παρ γρ ψίστου στν ασις, κα παρ βασιλέως λήψεται δόμα»[2]. π τν Θε προέρχεται θεραπεία πο δίνει γιατρός, ποος π τν βασιλέα θ λάβ δρα γι τν ατρική του πιστήμη. Τ παραπάνω χωρίο  προβάλει πιταττικς τν ξία τς ατρικς, δεδομένης το θεοπρόβλητου χαρακτήρα τς βασιλείας στν παλαι σραήλ. γ) «πιστήμη ατρο νυψώσει κεφαλν ατο, κα ναντι μεγιστάνων θαυμασθήσεται»[3].
Τ πιό σημαντικ μως χωρίο εναι τ μέσως παρακάτω, πο δν φήνει κεν στν ρμηνεία τς σημασίας το φαρμάκου. δ) «Κύριος κτισεν κ γς φάρμακα, κα νρ φρόνιμος ο προσοχθιε ατος»[4]. Δηλαδ Κύριος ρισε ν φυτρώνουν π τν γ τ φαρμακευτικ βότανα, τ ποα δν ποστρέφεται συνετς νθρωπος. Κα πρς πιβεβαίωση το χωρίου ατο συγγραφέας τς Σοφίας Σειρχ πενθυμίζει τν θεραπεία τν πικρν δάτων τς Μεῤῥᾶς[5] π τν ξύλινη βακτηρία το Μωϋσ. ε) «κα ατς δωκεν νθρώποις πιστήμην νδοξάζεσθαι ν τος θαυμασίοις ατο»[6]. Θες λοιπν δωσε τν ατρικ στος νθρώπους, γι ν δοξάζεται μ τ θαυμαστά Του ργα κα δι τν ατρν κα φαρμάκων «θεράπευσε κα ρε τν πόνον το σθενος»[7].   δ φαρμακοποιός, μυρεψός, πως τν ποκαλε συγγραφέας στ) «ποιήσει μεγμα, κα ο μ συντελέσ ργα ατο, κα ερήνη παρ᾿ ατο στιν π προσώπου τς γς»[8]. Δηλαδ φαρμακοποις θ κατασκευάσ μεγμα, φαρμακευτικ δηλαδ σύνθεση, κα εναι τελείωτα τ φαρμακευτικά του παρασκευάσματα, στε ν ρχεται π ατ γαλήνη στος σθενες λης τς γς.
Κα φτάνει στ προκείμενο, στν περίπτωση δηλαδ τς παρξης σθενείας, λέγοντας: ζ) «Τέκνον, ν ἀῤῥωστήματί σου μ παράβλεπε, λλ᾿ εξαι Κυρί, κα ατς άσεταί σε»[9]. Παιδί μου, ταν ἀῤῥωστήσς, μν διαφορήσς γι τν γιατρ κα τ φάρμακα, λλ προσευχήσου στν Θεό, γι ν σ θεραπεύσ, η) «πόστησον πλημμέλειαν κα εθυνον χερας, κα π πάσης μαρτίας καθάρισον καρδίαν», θ) «δς εωδίαν κα μνημόσυνον σεμιδάλεως κα λίπανον προσφορν ς μ πάρχων», ι) «κα ατρ δς τόπον, κα γρ ατν κτισε Κύριος, κα μ ποστήτω σου, κα γρ ατο χρεία»[10]. Δηλαδή, φο κάνς λα τ παραίτητα πρς τν Θεό, ν προσφύγς στν ατρό, γιατ Θες τν νέδειξε, κα ν μν τν πομακρύνς π κοντά σου, διότι χεις τν νάγκη του.
Κα λοκληρώνει τ θέμα, λέγοντας τι πολλς φορς εόδωση τς θεραπείας εναι στ χέρια τν ατρν, διότι, κα εναι πολ σημαντικό, νομίζω, τ χωρίο γι τος συνδαιτημόνες τς σημερινς τράπεζας, ια) «κα γρ ατο Κυρίου δεηθήσονται, να εοδώσ ατος νάπαυσιν κα ασιν χάριν μβιώσεως»[11]. Διότι δηλαδ κα ατο μ τν σειρά τους προσεύχονται στν Κύριο, στε ν εοδωθον ο προσπάθειές τους χάριν τς συνέχειας τς ζως.
ς π τ πλεστον ο λέξεις φαρμακεία, φαρμακς κα φάρμακον, κλαμβάνονται στν Παλαι Διαθήκη μ ρνητικ σημασία. Συνιστον πρακτικς πο νέχουν δόλο κα πονηρία, φορον σ εδωλολάτρες σεβες ουδαίους, κα σκον τν τέχνη τς μαγείας κα τς μαντείας. Φάρμακον εναι τ δηλητήριο, φαρμακεία εναι τέχνη τς παρασκευς του κα φαρμακς παρασκευαστής. κακ φήμη τν φαρμακοπωλν, ο ποοι μαζ μ τ θεραπευτικ βότανα κα τς πρτες λες τν φαρμάκων πουλοσαν φίλτρα ρωτικά, δηλητήρια, πόκρυφα φάρμακα κα γύρτικα παρασκευάσματα, ξέτεινε τν προκατάληψη ναντίον τν φαρμάκων. Τόσο π’ ατν τν ρνητικ ννοια καταδικάζονται στν Παλαι Διαθήκη, σο κα παρερμηνεύεται σ ρισμένες περιπτώσεις θετικ σημασία τς ννοιας φάρμακον μετ Χριστόν, συνεπεί χι βέβαια μόνον τς σύγχυσης τν δύο ννοιν, λλ κα τς θεολογικς παρανόησης κα ποτίμησης τς ξίας το φαρμάκου κα τς ατρικς πιστήμης σ σχέση μ τν θαυμαστ πέμβαση το Θεο στ θεραπεία το σθενος, πο ρείδονταν στ γεγονς τι διος ησος Χριστός, ρχηγς κα Θεμελιωτς τς πίστεως, δν χρησιμοποιοσε φάρμακα, ταν θεράπευε σθενες.
Περιπτώσεις μμεσων θεραπειν χουμε ρκετς στν Παλαι Διαθήκη. ξίζει ν δομε κάποιες π ατές, που αση διέρχεται–προσέξτε! λέω διέρχεται, δν πιτελεται-μέσα π λικ στοιχεα. πρώτη περίπτωση φορ στν ψωση το χάλκινου φεως, τ ποο ψωσε ριζόντια πρς να κάθετο ξονα, σ σχμα σταυρο δηλαδή, Μωϋσς κατ τν διάρκεια παραμονς το σραλ στν ρημο. Γι τ δηλητηριώδη δαγκώματα τν φιδιν να μόνον ντίδοτο πρχε γι τ θύματα, ν στρέψουν τ βλέμμα πρς τν χάλκινο φι , ν ταν μακρυά, πρς τν κατεύθυνση το λόφου, που ταν τοποθετημένος[12]. Μία λλη περίπτωση φορ στ θεραπεία το Νεεμάν, νς γενναίου κα εσεβος στρατηγο τς Συρίας, τς αώνιας χθρς τν βραίων. Νεεμν ταν λεπρός. πευθύνθηκε στν προφήτη λισσαο, συνεχιστ το ργου το προφήτη λία. κενος το επε πς θ πρεπε ν λουστ στ νερ το ορδάνη ποταμο πτ φορές. πακο δωσε τν γεία στν Νεεμάν[13]. γγύτερη πρς τ θέμα μας εναι θεραπεία το τοιμοθάνατου ζεκία, βασιλι το ούδα, στν ποο Θες ποσχέθηκε ν χαρίσ λλα δεκαπέντε χρόνια ζως, κα περιγράφεται ς ξς στ βιβλίο το προφήτη σαΐα: «Κα επεν σαΐας πρς ζεκίαν· λάβε παλάθην κ σύκων κα τρίψων κα κατάπλασαι, κα γις σ»[14]. Επε σαΐας πρς τν ζεκία: «πάρε μι ρμαθι σύκα, τρίψε τα κα πίεσέ τα, βάλε τα ς κατάπλασμα στν πληγή σου κα θ γίνς γιής». ντυπωσιακότερη π τς παραπάνω περιπτώσεις εναι νάσταση νεκρο παιδιο π τν προφήτη λισσαο μ να διαίτερο τρόπο. προφήτης ξαπλώνει πάνω στ νεκρ σμα, κουμπ τ χέρια του στ χέρια το νεκρο, τ μάτια του στ μάτια κείνου, τ στόμα στ στόμα του, κα τ παιδ νασταίνεται[15].
πίσης χουμε κα ναφορς γι τν χρησιμότητα λικν στοχείων π τν φύση ς φαρμακευτικν παρασκευασμάτων α) στν προφήτη εζεκιήλ, ποος μιλ γι τν θεραπευτικ διότητα τν φύλλων δέντρων[16], κα β) στν προφήτη ερεμία, ποος παραβολικ διερωτται, ν πάρχ υτίνη, βάσλαμο, στν περιοχ τς Γαλαάδ[17].
ξαιρουμένης της περίπτωσης το πολύπαθου ώβ, που ο φοβερς σθένειες κα τ λκη «π ποδν ως κεφαλς» ρχονται ς δοκιμασία τς εσέβειας κα πομονς του, στν Παλαι Διαθήκη εναι διάχυτη πίστη τι πεύθυνη γι τν σθένεια εναι προσωπικ μαρτία, γι δ τς κακουχίες κα τ βάσανα το λαο συλλογικ ποστασία, κα τι πάνοδος πρς τν ληθιν Θε εναι καθοριστικ γι τν εὐῤῥωστία μέσα π να τυπικ τελετουργικό. Θες εναι ατρς τν σωμάτων, μόνος κανς ν χαρίσ ζωή, ποψη πο συναντται κα στν ρχαιοελληνικ κόσμο δη π τν ποχ τν μηρικν πν, που ργ τν θεν εναι ατία πο προκαλε τς σθένειες κα στ χέρια κείνων κα τν ερέων τους βρίσκεται ατρεία. Στν Παλαι Διαθήκη τ ργο τν προφητν συνίσταται στ ν ρμηνεύουν τ θέλημα το Θεο κα ν καλον σ μετάνοια τν παραστρατημένο λαό, πο εκολα ξεχν τς θεες εεργεσίες κα στρέφεται πρς τν εδωλολατρία, γκαταλείποντας τν ατιο τς σωτηρίας κα διακόπτοντας τς σχέσεις μαζί Του.  Γι’ ατ λλωστε κα ο θεραπεες συναντνται στ προφητικ γραμματεία, λλ κα στς στορικς βίβλους το κανόνα τς Παλαις Διαθήκης, πο ναφέρονται στ ργο κα τ κήρυγμα τν προφητν. Στν ρχ το βιβλίου σαΐας προφήτης ποκαλύπτει τς περχόμενες τιμωρίες το ποστατήσαντος κα γακαταλείψαντος τν ληθιν Θε λαο, διότι «π ποδν ως κεφαλς οκ στιν ν ατ λοκληρία, οτε τραμα, οτε μώλωψ, οτε πληγ φλεγμαίνουσα, οκ στιν μάλαγμα πιθναι, οτε λαιον, οτε καταδέσμους»[18]. π τ πόδια ς τ κεφάλι δν πάρχει ρτιότητα, δν πάρχει πλς να τραμα νας μώλωπας πληγή, λλ λος λας εναι μία φλεγμονή, στν ποία οτε κατάπλασμα, οτε, λάδι, οτε πίδεσμος μπορε ν τεθ. Στ δεύτερο βιβλίο τν Παραλειπομένων καταγράφεται να κα μοναδικ περιστατικ σ λόκληρη τν Παλαι Διαθήκη, που κατ κάποιον τρόπο διαφαίνεται μία ρνητική στάση χι τόσο πέναντι στος ατρούς, σο στ γεγονς τι προσφυγ σ ατος δν συνδυάζεται μ ντίστοιχη πρς τν Θεό. Τ τριακοστ ννατο τος τς βασιλείας του σ ἀῤῥώστησε. ἀῤῥώστια του ταν βαρει κα ξεκινοσε π τ πόδια. Δν ζήτησε μως βοήθεια π τν Θεό, λλ π τος ατρούς[19]. συγγραφέας τν Παραλειπομένων δν στηλιτεύει τν ατρικ γνώση, σο τν λιγοπιστία το βασιλιά, πο ξεκίνησε τν βασιλεία του μ εσέβεια, λλ κατέληξε ν φυλακίζ τος πεσταλμένους π τν Θε προφτες. ξιοσημείωτη κα συνεπεί τς γωϊστικς ατοπροβολς τς βασιλικς σχύος διανοητικ διαταραχ κα νευρικς κλονισμς το βασιλιά Ναβουχοδονόσορ, τν ποία προφητεύει νώπιόν του προφήτης Δανιήλ, λέγοντας χαρακτηριστικά: «Θ σ κδιώξουν π τν κοινωνία τν νθρώπων, θ κατοικς μ τ γρια θηρία, θ τρέφεσαι μ χορτάρι σν τ βόδι κα θ καταυλισθς στν παιθρο γι πτ χρόνια, γι ν μάθς τι ψιστος Θες κυριαρχε π τς βασιλείας λων τν νθρώπων»[20].
βραος μέχρι τν τρίτο πρ Χριστο αἰῶνα χει ζυμωθε μ τν πίστη τι μόνον π τν Θε μπορε ν ναμέν τν αση. συνάντηση μως το βραϊκο κόσμου μ τν λληνικ πολιτισμ κα γνωριμία του μ τν λληνικ γλώσσα κα τς πιστμες κατ τν λληνιστικ περίοδο θ λλάξ κάπως τ πράγματα κα θ διαμορφώσ μία λλη ντίληψη περ το πράγματος. Πλέον γίνεται μφανς σημασία πο ποδίδεται στν γιατρ κα τ φάρμακο. Τ νόματα το σκληπιο κα το πποκράτη θ κφέρονται κα π τος λληνιστς βραίους, πο θ μαθητεύσουν στ μεγαλεο τς λληνικς πιστημονικς γνώσης παράλληλα μ τν θρησκευτική τους πίστη.
Στν Καιν Διαθήκη πάρχουν στιβαρ πιχειρήματα πρ τς ατρικς κα το φαρμάκου, πως κα χωρία, στ ποα στηρίχθηκε κατ’ κείνων ντίθεση. ησος Χριστός, ατρς ψυχν κα σωμάτων, Δημιουργς κα ναδημιουργς το σύμπαντος, γινε νθρωπος, γι ν νικήσ νθρωπότητα στ πρόσωπό Του τν μεγάλο χθρό, τν θάνατο. ς ληθινς Θες κα Κύριος τν δυνάμεων πεδείκνυε μ τ θαύματα τν δύναμή Του, λλ’ ς νθρωπος δν χρησιμοποίησε καθόλου γι τν αυτό Του ατν τν δύναμη πάνω στν Σταυρό, διότι τ πολυτρωτικό Του ργο συνίστατο κριβς στν πουσία πίδειξης θεϊκς σχύος τν ρα το Σταυρικο θανάτου. Ατν τν δύναμη τν παρέχει στος μαθητές Του, παραγγέλοντάς τους: «σθενοντας θεραπεύετε, λεπρος καθαρίζετε, νεκρος γείρετε, δαιμόνια κβάλετε»[21]. Ο μαθητς ποστέλλονται κα γι να κόμη λόγο· γι ν ποδομήσουν τ κοινωνικ στερεότυπα κα τος κοινωνικος ποκλεισμος τς βραϊκς κοινωνίας, πο βλεπε τος σθενες ς μεγάλους μαρτωλούς, στος ποίους εχε πέλθει θεία τιμωρία δίκην μαρτιν, κα δι’ ατο το τρόπου ν διατρανώσουν κα ν δραιώσουν τν ξία τς ν Χριστ φιλανθρωπίας κα φιλευσπλαχνίας πρς λους, νεξαρτήτως τς θικς τους ποιότητος.
Σ ρώτηση φαρισαίων γι ποιόν λόγο συναναστρεφόταν μαρτωλούς, Χριστς πάντησε «ο χρείαν ατρο χουσιν ο σχύοντες, λλ’ ο κακς χοντες»[22]. Γι τν θεραπεία κ γενετς τυφλο στν πόλη το Δαβδ φτιάχνει πηλ, φτύνοντας στ χμα, κα τν πιθέτει στ μάτια του, παραγγέλοντάς του ν τ πλύν στν κολουμβήθρα το Σιλωάμ[23]. περίπτωση ατ εναι χαρακτηριστική, γι ν κατανοήσουμε τι αση, πως προαναφέρθηκα, διέρχεται μέσα π λικ στοιχεα, λλ κπηγάζει π τν Θεό· κα ατς εναι λόγος, γι τν ποον σ ντίθεση μ τν πλειονότητα τν θαυμάτων Του Χριστς δ θεραπεύει μ τν συγκεκριμένο τρόπο, πως κα στν περίπτωση τς αμοῤῥοούσας γυναίκας, πο πλς γγιξε τ νδυμά Του κα θεραπεύθηκε, τν ρα πο κενος ταν περιτριγυρισμένος π χλο. Μ μφαση εαγγελιστς Λουκς, ατρς κατ’ πάγγελμα κα διος, κα μάλιστα προσωπικς ατρς το ποστόλου Παύλου, ποκαλούμενος π’ ατο «Λουκς, γαπητς ατρός», ναφέρει πς συγκεκριμένη γυναίκα, ταλαιπωρημένη π τν αμοῤῥαγία γι δέκα κτ χρόνια κατασπατάλησε λάκερη τν περιουσία της στος γιατρος κα γιατρει δν βρκε π κανένα[24]. Χαρακτηριστικ εναι κα παραβολ το καλο Σαμαρείτη, πο πιχέει «λαιον κα ονον» στ τραύματα το μισοπεθαμένου ουδαίου, λαιον γι ν τ παλύν, ονον γι ν τ πολυμάν[25]. χρήση το κρασιο ς φάρμακο φαίνεται κα σ πιστολ το ποστόλου Παύλου πρς τν μαθητή του, πόστολο Τιμόθεο. δρυτς τς κκλησίας τν Βεροιέων, μαλώνοντάς τον χαϊδευτικά, το λέγει: «Σταμάτα πι ν πίνς μόνο νερό· ν χρησιμοποις κα λίγο κρασ γι τ στομάχι σου κα γι τς συχνές σου σθένεις»[26].
λες βεβαίως ο θαυμαστς θεραπεες τν σθενν π τν Χριστ χουν να χαρακτηριστικό· πιτελονται χωρς τν βοήθεια τς πιστήμης κα τν χρήση φαρμάκων. Φάρμακο εναι διος Χριστός, πο ρχεται ν εσαγάγ τν νθρωπότητα στ διάσταση τς φθαρσίας δι τς μυστηριακς νώσεως μαζί Του, ντίληψη ρθ κατ βάσιν, λλ παραποιημένη στν σκέψη χριστιανν τν πρώτων αώνων κα λανθασμένα χρησιμοποιημένη ς πιχείρημα ναντίον τς ατρικς κα το φαρμάκου. νέφερα προηγουμένως τι Χριστς δν κανε χρήση τς δυνάμεώς Του γι τν αυτό Του. Τ γεγονς τι ρνήθηκε στ Σταυρ τ μεγμα ξους κα χολς[27], τ παρασκεύασμα ατ πο λειτουργοσε ς κατευναστικ τς κρίσης σθματος κα ταχυπαλμίας τν σταυρωμένων κα ς ναισθητικ τν σωματικν πόνων, πετέλεσε φαλτήριο γι τν ρνητικ στάση πρς τ φάρμακο. ς μν μς διαφεύγ μως κα τ τι ννοια το βιολογικο θανάτου ποκτ μετ Χριστν κα να λλο περιεχόμενο. Μολονότι θάνατος εναι ποτέλεσμα τς γενικότερης φθορς τν κτιστν ξαιτίας τς μαρτίας κα τς διασαλευθείσας τάξης στ σχέση Θεο κα νθρώπου, ποτελε γι τος χριστιανος ταυτόχρονα μετάβαση π τ λυπηρ πρς τ θυμηδέστερα, μετάβαση π μία ζω γεμάτη πόνο κα βάσανα σ να κόσμο «νθα ο λύπη, ο σταναγμός, λλ ζω τελεύτητος» κοντ στν ποθητ ναστημένο Χριστό. σως ατ ντίληψη ξύφανε στν ψυχ τν χριστιανν φενς τν πόθο γι γρηγορότερη συνάντηση μ κενον, φετέρου τν διαφορία πρς ,τιδήποτε μποροσε ν προσφέρ τν συνέχιση τς ζως στ γ. Ατ τ Παύλειο λόγιο «μο τ ζν Χριστς κα τ ποθανεν κέρδος»[28] χε νέκαθεν ς παρηγορία στ ατι τν ἀῤῥώστων πιστν, χωρς στόσο ν συνιστ προσβολ ποτίμηση τς βιολογικότητος. λλωστε παναστατικ κτίμηση κα σεβασμς τς ξίας τς νθρώπινης ζως κα το προσώπου εναι προϊόντα το χριστιανισμο, ξ ο κα ξαρχς καταδίκη τς ατοκτονίας κα τν κτρώσεων, πο ποτελε κοιν σημεο μ τν ρκο το πποκράτη «Ο δσω δ οδ φρμακον οδεν ατηθες θανσιμον, οδ γηγσομαι συμβουλην τοινδε· μοως δ οδ γυναικ πεσσν φθριον δσω»[29].
Ο πρτοι χριστιανο ντιλαμβάνονταν τν φιλευσπλαχνία κα τν περίθαλψη κα φροντίδα τν σθενν βασισμένη στ ργο το Χριστο κα στν δράση τν ποστόλων. ντούτοις δν λειψαν κα φωνές, κυρίως π τν πλευρ χριστιανν φιλοσόφων τν πρώτων αώνων, πο βλεπαν τν ατρικ στν ξελιγμένη της μορφ ς ργασία τν εδωλολατρν λλήνων σοφν κα τ φάρμακα ς πονηρ λη, τν δ ποδοχή τους ς ναγνώριση τς εδωλολατρίας. ναζήτηση τς τελειότητος μέσ τς ναχώρησης π τ στικ κέντρα κα καταφυγ πρς ρημους τόπους στ χρόνια τν διωγμν κα μετά, ποβολ σ κούσιες ταλαιπωρίες χάριν τς σκήσεως μ τν μφάνιση το μοναχισμο, σχυροποίησαν ατν τν στάση. Πρέπει ν πομε τι κα πλατωνικ φιλοσοφία μ τν δυϊστική της κοσμοθεωρία, πικούρεια φιλοσοφία μ τ τετραφάρμακον, τν διδασκαλία το πικούρου γι τν διαφορία πέναντι στν πόνο, στωϊκ φιλοσοφία μ τν εμαρμένη κα τ ναπόφευκτο πεπρωμένο, εχαν πιδράσει κα στν λληνιστικ Αγυπτο, που γεννται μοναχισμός, κα σίγουρα διαμορφώσει στ συνείδηση τν κατοίκων τν ποψη τι τ πνεμα προέχει κα περέχει, τ σμα εναι ετελς κα νευ ξίας. Σημειωθήτω τι αρεση το μονοφυσιτισμο, τν ποία κολουθε μέχρι σήμερα Κοπτικ κκλησία στν Αγυπτο, ξεκίνησε ς παρανόηση το μυστηρίου τς σαρκώσεως, ς ρνηση παραδοχς τι Θες λαβε νθρώπινο σμα, τεχθες ς τέλειος κα λοκληρωμένος νθρωπος. λλ κα λεξανδρινς θεολόγος ριγένης, ξέχουσα κκλησιαστικ προσωπικότητα το τρίτου αἰῶνα, κολοσσς τς θεολογίας, μολονότι περασπίζεται τν χρήση φαρμάκων, σ να ργο του ποστηρίζει τι πρέπει ν ποφεύγονται π σους γωνίζονται γι να νώτερο τρόπο ζως[30].
Στν ντίποδα κα κατ τ διάρκεια τν διωγμν συναντομε μάρτυρες πο σκον τ πάγγελμα τν ατρν. Τ τρία ζεύγη Κοσμ κα Δαμιανο, ο μάρτυρες Παντελεήμων, Θαλλέλαιος, Διομήδης, Μώκιος, Κύρος, ωάννης, ρμιόνη, Ζηνοβία, Ζηναΐς, Φιλονίλλα, σήμερα ορτάζουσα ναστασία Φαρμακολύτρια, εχαν θέσει αυτος στν φιλοχρήματη πηρεσία τς γείας π δυσφόρους συνθκες κα καταστάσεις γι τν καθένα π’ ατούς.
ργάνωση τς φιλανθρωπικς δράσης κα ποιμαντικς μέριμνας τν σθενν μ ταυτόχρονη καταξίωση τς ατρικς κα τν φαρμάκων φαίνεται ν ντατικοποεται στ κοινωνικ κα συυγραφικ ργο τν Καππαδοκν πατέρων Μεγάλου Βασιλείου, Γρηγορίου Ναζιανζηνο, Γρηγορίου Νύσσης, λλ κα κατ τν διάρκεια πατριαρχίας το ωάννου Χρυσοστόμου, τς ρχιερατίας το γίου Νικολάου στ Μύρα τς Λυκίας κα τς πατριαρχείας ωάννου το λεήμονος στν λεξάνδρεια τν βδομο αἰῶνα μ τ περίφημα πτ μαιευτήρια. Στ πρόσωπό τους ο σθενες βρκαν τος μεγάλους συμμάχους. Μέγας Βασίλειος, χοντας σπουδάσει τν ατρική, κατασκευάζει τν Βασιλειάδα, ένα τεράστιο συγκρότημα πο ποτελεται π νοσοκομεο, λεπροκομεο, γηροκομεο, ατρεα γι λοιμώδη νοσήματα κα κλινικές, ξεννες γι τος συγγενες τν ἀῤῥώστων κα γι φιλοξενούμενους. Κάτι ντίστοιχο εχε κάνει κα γιος Νικόλαος στν κκλησιαστικ παρχία του, λλ κα Χρυσόστομος στν Κωνσταντινούπολη. Τ σημαντικότερο ταν τι ο διοι ο πατέρες στ πλαίσιο το ποιμαντικο τους νδιαφέροντος περιδιέβαιναν καθημεριν τος χώρους τν δρυμάτων, στε ν χουν μεση πληροφόρηση γι τν γεία κα τς νάγκες τν σθενν, λλ κυρίως γι ν προσφέρουν τν παραίτητη ψυχολογικ ποστήριξη στος πελπισμένους σθενες. χρήση το φαρμάκου διευρύνεται κα τίθενται πλέον ο βάσεις γι μία οσιαστκότερη προσφορ τς κκλησίας. Πλέον μορφοποιεται κα πισημοποιεται θετικ ποψη το χριστιανισμο ναντι το φαρμάκου, γεγονς πο θ διαμορφώσ να ργανωμένο σύστημα κοινωνικς προσφορς στν ποχ το Βυζαντίου.
Τ Βυζάντιο διέσωσε τς ρευνες κα τς πιστημονικς γνώσεις τν ρχαίων λλήνων ατρν, το πποκράτη κα το Γαληνο. δη π τν ρχ τς στορίας του ρειβάσιος, συμπατριώτης το Γαληνο κα συμμαθητς το Μεγάλου Βασιλείου κα το Μεγάλου Γρηγορίου κατ τν διάρκεια τν σπουδν τους στν θήνα, συνέγραψε μία μνημειώδη ατρικ γκυκλοπαίδεια μ τίτλο «ατρικο Συναγωγαί», περιέχουσα λες τς μέχρι τότε γνώσεις τς ρχαιοελληνικς ατρικς, μπλουτισμένες κα μ δικές του παρατηρήσεις, λλ κα ρκετ λλα σχετικ συγγράμματα. διος πρότεινε θεραπεία τν λίγγων μ λκαλοειδ το βεράτρου, θεραπεία τς νεφρίτιδας μ δρικ δίαιτα κα γάλα, πούλωση τραυμάτων μ ντισηπτικ φάρμακα, πως γρ κηρωτή[31].
δελφς το ρχιτέκτονα τς γίας Σοφίας νθίμου, λέξανδρος Τραλλειανός, διάσημος φαρμακολόγος κα βοτανολόγος το κτου αἰῶνα, διακρίνεται γι τς εστοχες παρατηρήσεις του, ν τ ργο του θ πηρεάσ μεταφρασμένο τν δυτικ κα ραβικ κόσμο κατ τν περίοδο το Μεσαίωνα[32].
π τν προστασία τν βυζαντινν ατοκρατόρων τ νόματα το ρχιάτρου το ουστινιανο ετίου, το πρωτοσπαθάριου το ρακλείου Θεφίλου, το Πέτρου το Αγινίτη, το Στέφανου το θηναίου, το Μιχαλ Ψελλο, φιλοσόφου το νδεκάτου αἰῶνα, το ωάννου Ζαχαρίου, ατρο το Μιχαλ Παλαιολόγου τν δέκατο τρίτο αἰῶνα, θ μείνουν στν στορία, συνδεόμενα μ τς πρωτοποριακς πρακτικς κα τς συστάσεις τους γι τν θεραπεία παθήσεων κα τς πραγματεες τους γι τν παρασκευ πλν κα σύνθετων φαρμάκων.
Στ Πανεπιστήμιο τς πρωτεύουσας τς ατοκρατορίας, πο διαθέτει βιβλιοθήκη μ τεράστια συλλογ βιβλίων, ο μαθητς δν ποκτον μόνον πρακτικς γνώσεις ατρικς, λλ κα κρατικ δίπλωμα, γεγονς πο τος καταξιώνει τόσο στ Βυζαντιν κοινωνία, σο κα στν κκλησιαστικ χρο.
Τν δέκατο αἰῶνα π ατοκράτορος ωμανο Λεκαπηνο κυριαρχε τ τελειότερο νοσοκομειακ συγκρότημα Παντοκράτορος, τ ποο διαθέτει γδόντα κλίνες μ τμήματα χειρουργικό, παθολογικό, γυναικολογικό, μαιευτικό, φθαλμολογικό, μ σαράντα ατρος διαφόρων εδικοτήτων[33]. Μέχρι τν λωση τς Πόλεως π τος σταυροφόρους τ 1204 μπορομε ν πομε πς πρξε νθηση τς κοινωνικς μέριμνας για τος σθενες π κκλησιαστικ κρατικ πρωτοβουλία. ξιοσημείωτη σχετικ εναι πρόοδος πο παρατηρεται στ χρόνια τς βασιλείας το ωάννου Βατάτζη, ατοκράτορος Νικαίας κα γίου τς κκλησίας.
π τουρκοκρατίας τ πράγματα παίρνουν ντελς ρνητικ τροπή. Τ νοσοκομεα διαλύονται κα κκλησία, μόνος πλέον συνεκτικς κρίκος το γένους, ναλαμβάνει ν στηρίξ τν λπίδα το πόδουλου λληνισμο στ σκοτειν περίοδο μέχρι τν πανάσταση κα δημιουργία το λληνικο κράτους. Ο κομπογιαννίτες θεραπευτές, ο μπειρικο ατροί, ο πωλητς βοτάνων κα ματζουνιν, ο παραδοσιακς μαμές, κυριαρχον, μέχρις του πελευθερωθ λληνισμς κα τεθον π τ νεοσύστατο κράτος ο βάσεις γι τν ργανωμένη καδημαϊκ γνώση, ρευνα κα διδασκαλία τς φαρμακολογίας κα τς ατρικς.
Σήμερα π τν αγίδα τς ερς Συνόδου τς κκλησίας τς λλάδος, κτς τν κατοντάδων συσσιτίων, εαγν δρυμάτων, βρεφονηπιακν κα παιδικν σταθμν, στεγν γερόντων, ξενώνων γι στέγους, οκοτροφείων, ρφανοτροφείων, φιλανθρωπικν κέντρων συμπαραστάσεως κρατουμένων κα χιλιάδων φιλοπτώχων ταμείων, λειτουργον 66 γηροκομεα, 12 δρύματα χρονίως πασχόντων παίδων κα νηλίκων, 7 δρύματα γι ΑΜΕΑ , 2 νοσοκομεα, 5 ατρεα, 1 σταθμς πρώτων βοηθειν, 1 κέντρο φυσιοθεραπείας, λεκτροθεραπείας κα δροθεραπείας, 4 κέντρων συμπαράστασης ξαρτημένων τόμων, 7 δρύματα ψυχικς γείας, 145 τράπεζες αματος, 1 δρυμα πόρων τυφλν γυναικν, 1 δρυμα ψυχοκοινωνικς γωγς κα στήριξης, 1 κέντρο ατρικς, κοινωνικς κα ψυχιατρικς ποστήριξης γι τομα μ νεοπλασματικ νοσήματα, κα διάφορα κέντρα γι τν νόσο λτσχάϊμερ[34].
κτάκτως κα γι εδικς περιπτώσεις λλαδικ κκλησία συγκεντρώνει φάρμακα κα παραϊατρικ προϊόντα, πο διαθέτει ετε στ εραποστολικ κλιμάκια ν τν οκουμένη, ετε σ πληθυσμος πο χουν ποστε φυσικς καταστροφές κα θεομηνίες βρίσκονται σ μπόλεμη κατάσταση. Σ λα ατ ς προστεθον κα ο ντίστοιχες δράσεις τν λλων Πατριαρχείων, ατοκεφάλων κκλησιν, ρχιεπισκοπν κα μητροπόλεων, πο καλύπτουν να ερ φάσμα κοινωνικς προσφορς κα διακονίας το πάσχοντος συνανθρώπου. να μόνο χαρακτηριστικ παράδειγμα θ ναφέρω· εναι τ κέντρο περίθαλψης καρκινοπαθν «γία Ερήνη» στ Βουκουρέστι, τ ποο φιλοξενε π ατρικ παρακολούθηση, ατροφαρμακευτικ περίθαλψη, ψυχολογικ κα πνευματικ ποστήριξη καρκινοπαθες στ τελευταο στάδιο τς σθενείας τους[35].
λοκληρώνοντας τν μιλία μου, ς μο πιτραπ ν συμπληρώσω τ ξς·
       ρθόδοξη κκλησία εναι Χριστς παρατεινόμενος στος αἰῶνες. Κα Χριστς λθε «ο διακονηθναι, λλ διακονσαι», ρθε ν διακονήσ τν σωτηρία μας. ξία τς νθρώπινης ζως ναμφίβολα πιβάλλει στν κκλησία τν σεβασμό πρς τ πολυτιμότερο γαθό της, τν γεία, καθς κα ,τιδήποτε μπορε ν στηρίξ κα τς δύο· πιβάλλει τν σεβασμ πρς τ ντίδοτα το βιολογικο θανάτου, τ φάρμακα, λλ κα πρς τος λειτουργούς, μύστες κα ρχιερες τς αματικς πιστήμης, φαρμακοποιος κα ατρούς, πο πηρετον τν νθρωπο κα τν σωτηρία του σ βιολογικ πίπεδο. ζω νήκει στν Θεό, παρέχεται ς δωρε κ τς πείρου γάπης Του, γιατ Θες δν μπορε ν πάρχ χωρς ν μοιράζεται. Θες Πατέρας μας περβαίνει τ ρια τς ποστατικς Του μοναδικότητος κα δίνει λόκληρο τ εναι Του κα τν οσία Του στν Θε Λόγο, τν γαπημένο Του Υό, κα στν Θε Παράκλητο, τ γαπημένο Του Πνεμα. Ατ τ μοίρασμα τς ζως πηρετετε κι σες, ο φαρμακοποιο το νομο μας, κα εναι σπουδαο τ ργο σας κα ναγνωρίζεται π τν κκλησία κα τν κοινωνία. Κα ατ ναγνώριση χι μόνον δν ρχεται σ ντίθεση μ τν πίστη στν Θεό, λλ ντιθέτως, φόσον χρήση φαρμάκων πηρετε τ ζωή, νας φαρμακοποις μπορε ν γίν ατία, στε πιστς χριστιανς ν ντιληφθ τν πανταχο παρουσία κα εεργεσία το Θεο, στ πρόσωπο δ το φαρμακοποιο τν πεσταλμένο γγελο πο ρχεται ν πηρετήσ τν ζωή κείνου.

Σς εχαριστῶ.



[1] Σοφία Σειράχ, κεφ. 38, στ. 1.
[2] Στὸ ἴδιο, στ. 2.
[3] Στὸ ἴδιο, στ. 3.
[4] Στὸ ἴδιο, στ. 4.
[5] «Οὐκ ἀπὸ ξύλου ἐγλυκάνθη ὕδωρ εἰς τὸ γνωσθῆναι τὴν ἰσχὺν Αὑτοῦ;», στὸ ἴδιο, στ. 5.
[6] Στὸ ἴδιο, στ. 6.
[7] Στὸ ἴδιο, στ. 7.
[8] Στὸ ἴδιο, στ. 8.
[9] Στὸ ἴδιο, στ. 9.
[10] Στὸ ἴδιο, στ. 10-12.
[11] Στὸ ἴδιο, στ. 14.
[12] Ἀριθμοί, κεφ. 21, στ. 9.
[13] Δ΄ Βασιλειῶν, κεφ. 5, στ. 1-27.
[14] Ἠσαΐας, κεφ. 38, στ. 21.
[15] Δ΄ Βασιλειῶν, κεφ. 4, στ. 34-35.
[16] Ἰεζεκιήλ, κεφ. 47, στ. 12.
[17] Ἱερεμίας, κεφ. 8, στ. 22.
[18] Ἠσαΐας, κεφ. 1, στ. 6.
[19] Α΄ Παραλειπομένων, κεφ. 16, στ. 12.
[20] Δανιήλ, κεφ. 4, στ. 29-31.
[21] Ματθαῖος, κεφ. 10, στ. 8.
[22] Ματθαῖος κεφ. 9, στ. 12.
[23] Ἰωάννης κεφ. 9, στ. 6-7.
[24] Λουκᾶς, κεφ. 8, στ. 43-44.
[25] Στὸ ἴδιο, κεφ. 10, στ. 34.
[26] Πρὸς Τιμόθεον Α΄, κεφ. 5, στ. 23.
[27] Ματθαῖος, κεφ. 27, στ. 34.
[28] Πρὸς Φιλιπισσίους, κεφ. 1, στ. 21.
[29] http://www.iskarditsas.gr/04/orkos.htm.
[30] http://www.myriobiblos.gr/texts/greek/mitakis_farmako2.html.
[31] http://www.apologitis.com/gr/ancient/byz_iatriki.htm.
[32] Στὸ ἴδιο.
[33] http://www.imlarisis.gr/index.php?dispatch=categories.view&category_id=830.
[34] Βλ. εἰδικότερα http://www.ecclesia.gr/greek/koinonia/koinonia.htm.
[35] http://www.parembasis.gr/2009/09_02_02.htm.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...