του αρχιμ. Παύλου Παπαδόπουλου
Σαν απαλό αεράκι περιδιάβαινες στο μοναστήρι.
Απαλός σαν χάδι.
Εύθραυστος σαν μικρό παιδί.
Άγγιζες το κενό των ψυχών και το γέμιζες.
Τόσες εμπειρίες μαζί κι όμως τόσο ξένος για εμάς…
Άραγε σε καταλάβαμε ποτέ;
Άραγε καταλάβαμε ποτέ το βάρος που σήκωνες;
Τί μάχες έδινες μέσα στην καρδιά σου;
Τί πόνο κουβάλησες τόσα χρόνια;
Πόση υπομονή βάσταξες;
«Ἡμέρα χαρμόσυνος καί εὐφροσύνης ἀνάπλεως πεφανέρωται σήμερον· … ἀστράπτει καί λάμπει ἡ Ἐκκλησία τοῦ Χριστοῦ».
Μέ θριαμβευτικούς τόνους πανηγυρίζει σήμερα ἡ Ἐκκλησία μας, ἀδελφοί μου, τή νίκη τῆς ἀμωμήτου πίστεώς της ἔναντι τῶν αἱρετικῶν. Μέ χαρά καί ἀγαλλίαση πνευματική ἑορτάζει τόν θρίαμαβο τῆς ἀναστηλώσεως τῶν εἰκόνων καί τήν καταισχύνη ὅλων ἐκείνων πού ἀμφισβήτησαν τήν τιμητική προσκύνησή τους καί μέσω αὐτῆς τήν ἀπόδοση τῆς τιμῆς στούς προφῆτες, στούς μάρτυρες, στούς ἀσκητές, στούς πατέρες καί διδασκάλους τῆς Ἐκκλησίας καί προπάντων στήν Ὑπεραγία Θεοτόκο καί στόν δι’ ἡμᾶς ἐνανθρωπήσαντα Θεόν Λόγον, τίς ἱερές μορφές τῶν ὁποίων ἀπεικονίζει ὁ χρωστήρας τῶν ἁγιογράφων στίς εἰκόνες.
«Ἀλλ᾽ ὡς ἔχουσα τό κράτος ἀπροσμάχητον ἐκ παντοίων με κινδύνων ἐλευθέρωσον».
Πρίν ἀπό λίγες ἡμέρες εἰσήλθαμε μέ τή χάρη τοῦ Θεοῦ στήν Ἁγία καί Μεγάλη Τεσσαρακοστή. Εἰσήλθαμε στό στάδιο τῶν ἀρετῶν, ὄχι γιά νά γίνουμε θεατές τοῦ ἀγῶνος τῶν ἀδελφῶν μας ἀπό τίς κερκίδες τοῦ σταδίου, ἀλλά γιά νά ἀγωνισθοῦμε καί ἐμεῖς «τόν καλόν ἀγῶνα τῆς πίστεως», τῆς νηστείας, τῆς ἐγκρατείας, τῆς μετανοίας, τοῦ ἐξαγιασμοῦ τῶν ψυχῶν καί τῶν σωμάτων μας.
Ὁ ἀγώνας αὐτός δέν εἶναι εὔκολος οὔτε χωρίς κόπο. Ὁ Χριστός δέν παραπλανᾶ κανένα μας. Δηλώνει εὐθέως ὅτι εἶναι στενή καί τεθλιμμένη ἡ ὁδός τήν ὁποία μᾶς καλεῖ νά βαδίσουμε. Ἔχει σταυρό, ἔχει πειρασμούς καί θλίψεις, εἶναι σκληρός, γιατί δέν εἶναι «πρός σάρκα καί αἷμα», ἀλλά εἶναι «πρός τόν κοσμοκράτορα τοῦ σκότους τοῦ αἰῶνος τούτου», ὅπως λέγει ὁ ἀπόστολος Παῦλος.
Καί γι᾽ αὐτό καί ἡ Ἐκκλησία μας μᾶς προτείνει ἰσχυρή βοήθεια, μᾶς προτείνει τήν κραταιά καί ἀκαταίσχυντη βοήθεια τῆς Ὑπεραγίας Θεοτόκου, τῆς Μητέρας τοῦ Κυρίου καί μητέρας μας, τῆς ὁποίας τούς Χαιρετισμούς, ὅπως συνηθίζουμε νά τούς λέμε, ψάλαμε γιά πρώτη φορά ἀπόψε, ἀλλά θά ψάλουμε καί κάθε Παρασκευή τῆς Ἁγίας καί Μεγάλης Τεσσαρακοστῆς.
«Σύ τίς εἶ ὁ κρίνων ἀλλότριον οἰκέτην; τῷ ἰδίῳ κυρίῳ στήκει ἤ πίπτει» (Ρωμ. 14.4).
Στίς παλαιότερες ἐποχές, ὅταν κάποιος πολίτης ἐπιχειροῦσε νά σφετερισθεῖ ἕνα βασιλικό προνόμιο, θεωρεῖτο ὅτι ἐποφθαλμιοῦσε τόν βασιλικό θρόνο καί καταδικαζόταν ὡς ἔνοχος ἐγκλήματος καθοσιώσεως. Ἐνῶ ὅμως αὐτό θεωρεῖται φυσικό γιά τούς ἐγκόσμιους βασιλεῖς, δέν ὑπολογίζουμε τή σημασία πού ἔχει, ὅταν πρόκειται γιά τόν ἐπουράνιο βασιλέα καί Θεό μας. Εὔκολα μάλιστα σπεύδουμε νά οἰκειοποιηθοῦμε ὅσα ἀνήκουν στήν ἀποκλειστική ἁρμοδιότητά του καί ἕνα ἀπό αὐτά εἶναι νά κρίνει τούς ἀνθρώπους.
«Καί εἶπεν ὁ νεώτερος αὐτῶν τῷ πατρί· πάτερ, δός μοι τό ἐπιβάλλον μέρος τῆς οὐσίας» (Λουκ. 15.12).
Μία ἀπό τίς πιό γνωστές εὐαγγελικές παραβολές ἀκούσαμε σήμερα. Τήν παραβολή τοῦ ἀσώτου υἱοῦ. Καί παρότι ὁ χαρακτηρισμός «παραβολή τοῦ ἀσώτου» προσδιορίζει ὡς πρωταγωνιστή τόν νεώτερο υἱό, ἡ προσοχή μας στρέφεται συνήθως στήν εὐπλαγχνία τοῦ πατέρα ἤ στήν σκληρότητα τοῦ πρεσβυτέρου ἀδελφοῦ πού προτίμησε νά μήν παρίσταται στή χαρά γιά τήν ἐπιστροφή τοῦ ἀσώτου ἀδελφοῦ του.
Καί τά δύο αὐτά πρόσωπα ἔχουν, ἀσφαλῶς, βαρύνουσα σημασία, γιατί στό πρόσωπο τοῦ πατέρα ὁ Χριστός παρουσιάζει τήν ἀγάπη καί τήν εὐσπλαγχνία τοῦ Θεοῦ πρός τόν ἁμαρτωλό ἄνθρωπο, ἐνῶ μέ τό παράδειγμα τῆς σκληροκαρδίας τοῦ μεγαλύτερου ἀδελφοῦ προειδοποιεῖ καί διδάσκει ὅτι δέν ἀρκεῖ νά εἶναι κανείς ἐνάρετος, ἀλλά εἶναι ἀναγκαῖο νά συνδυάζει τήν ἀρετή μέ τήν ἀγάπη πρός τόν ἀδελφό του.
«Κατέβη οὗτος δεδικαιωμένος εἰς τόν οἶκον αὐτοῦ ἤ γάρ ἐκεῖνος» (Λουκ. 18.14).
Κυριακή τοῦ Τελώνου καί Φαρισαίου ἡ σημερινή Κυριακή, καί ἡ Ἐκκλησία μας μᾶς παρουσιάζει μέ τό σημερινό εὐαγγελικό της ἀνάγνωσμα δύο πρόσωπα ἐξαιρετικά οἰκεῖα σέ ὅλους μας, καθώς ὁ καθένας ἀπό ἐμᾶς μπορεῖ νά ἀναγνωρίσει στή συμπεριφορά τους στοιχεῖα τῆς δικῆς του συμπεριφορᾶς καί τοῦ δικοῦ του χαρακτήρα.
Μέ μεγάλη αὐτοπεποίθηση ὁ ἕνας προβάλλει τήν εὐσέβεια καί τίς ἀρετές του μεγαλόφωνα. Μέ συντριβή ὁ δεύτερος ἀναγνωρίζει τήν ἁμαρτωλότητά του καί ζητᾶ τό ἔλεος τοῦ Θεοῦ.
Στο
μονοπάτι της εξορίας
δεν περπατούσε απλώς ένας άνθρωπος,
αλλά μια ψυχή που είχε ήδη μάθει
να κατοικεί στον ουρανό.
Το σώμα του Αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου λύγιζε.
Ο πυρετός έκαιγε τα σωθικά του,
η εξάντληση βάραινε τα βήματά του,
και κάθε πέτρα του δρόμου έμοιαζε με νέο μαρτύριο.
Δεν ήταν πια ο λαμπρός πατριάρχης της Βασιλεύουσας,
ούτε η φωνή που σείει ναούς και συνειδήσεις·
ήταν ένας διωγμένος, βασανισμένος,
μόνος, άρρωστος οδοιπόρος.
Ο Άγιος Εφραίμ ο Σύρος είπε:
Ο Θεός επιτρέπει να δοκιμαστεί ο καθένας με διάφορες θλίψεις σύμφωνα με το
σχέδιο Του, για να φανερωθούν αυτοί που πραγματικά Τον αγαπούν.
Ο Άγιος Εφραίμ ο Σύρος, με τη βαθιά ασκητική και θεολογική του σοφία, μας
αποκαλύπτει ένα ουσιώδες πνευματικό κριτήριο: οι θλίψεις δεν αποτελούν ένδειξη
εγκατάλειψης από τον Θεό, αλλά χώρο φανέρωσης της αληθινής αγάπης του ανθρώπου
προς Αυτόν.
Η δοκιμασία στη ζωή του ανθρώπου δεν είναι τυχαίο γεγονός ούτε μια απλή δυσκολία της καθημερινότητας.
Η δοκιμασία είναι ο σταυρός που ο καθένας μας καλείται να σηκώσει, όχι ως τιμωρία, αλλά ως οδός σωτηρίας. Ο ίδιος ο Χριστός μάς αποκάλυψε ότι «ὅστις θέλει ὀπίσω μου ἐλθεῖν, ἀπαρνησάσθω ἑαυτόν καὶ ἀράτω τὸν σταυρὸν αὐτοῦ». Ο σταυρός, λοιπόν, δεν είναι κάτι ξένο προς την πνευματική ζωή· είναι το ίδιο το πέρασμα από τον εγωισμό στην αγάπη.
Όπως ο γεωργός σπέρνει με υπομονή την γη, έτσι και ο χριστιανός σπέρνει το όνομα του Θεού μέσα στην καρδιά του. Και έρχεται ώρα — όχι με ανθρώπινο υπολογισμό, αλλά με θεία οικονομία — που η προσευχή κατεβαίνει από τα χείλη στην καρδιά.
Τότε αποκαλύπτεται το μυστήριο: η αληθινή προσευχή δεν είναι τα λόγια, αλλά η καρδιακή ενθύμηση του Θεού. Είναι η μόνιμη παρουσία Του μέσα μας, η γλυκιά μνήμη Του που συνοδεύει κάθε αναπνοή, κάθε πόνο, κάθε χαρά. Είναι το «Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ, ἐλέησόν με» που δεν λέγεται πια μόνο με τη φωνή, αλλά χτυπά ρυθμικά με την καρδιά.
Η εργασία, μέσα στην ορθόδοξη χριστιανική παράδοση, δεν είναι απλώς ένα μέσο βιοπορισμού, αλλά τρόπος ζωής ευλογημένος από τον Θεό.
Ο Απ. Παύλος λέγει χαρακτηριστικά: «Εἰ τίς οὐ θέλει ἐργάζεσθαι, μηδέ ἐσθιέτω». Δηλαδή όποιος δεν θέλει να εργάζεται να μην τρώει κιόλας.
Από την αρχή της δημιουργίας, ο άνθρωπος τοποθετείται «ἐν τῷ παραδείσῳ τῆς τρυφῆς ἐργάζεσθαι καὶ φυλάσσειν αὐτόν»· η εργασία προηγείται της πτώσεως και φανερώνει τη συνεργία του ανθρώπου με τον Δημιουργό. Όταν τελείται με ταπείνωση και ευχαριστία, γίνεται προσευχή σιωπηλή και ενέργεια ευάρεστη ενώπιον του Θεού.
Η κατάκριση του άλλου δεν είναι απλώς ένα λάθος της γλώσσας, κάτι που μας ξέφυγε, αλλά μια αποκάλυψη της καρδιάς μας.
Στην ορθόδοξη χριστιανική παράδοση, η κρίση του πλησίον θεωρείται από τις πλέον μεγάλες πνευματικές πτώσεις, όχι μόνο επειδή αδικεί τον άνθρωπο που κατακρίνουμε, αλλά κυρίως επειδή φανερώνει την εσωτερική μας κατάσταση, χωρίς όμως να μπαίνουμε στην διαδικασία της μετάνοιας.
«Δοκιμάζοντες τί ἐστι εὐάρεστον τῷ Κυρίῳ» (Ἐφεσ. 5.10).
Πρός τούς χριστιανούς τῆς Ἐφέσου ἀπευθύνεται σήμερα ἀπόστολος Παῦλος καί δι᾽ αὐτῶν πρός τούς χριστιανούς ὅλων τῶν ἐποχῶν καί πρός ἐμᾶς σήμερα, καί μᾶς συμβουλεύει πῶς πρέπει νά ζοῦμε ὡς μέλη τῆς Ἐκκλησίας καί ὡς μέλη τοῦ σώματος τοῦ Χριστοῦ.
Ἀνάμεσα, λοιπόν, στίς ἄλλες συμβουλές πού δίδει ὁ πρωτοκορυφαῖος ἀπόστολος εἶναι καί αὐτή πού προανέφερα. Συστήνει στούς χριστιανούς τῆς Ἐφέσου νά ἐξετάζουν κάθε φορά τί εἶναι αὐτό πού εἶναι εὐάρεστο στόν Θεό, τί εἶναι αὐτό πού τόν εὐχαριστεῖ καί τόν χαροποιεῖ.
Ὁ ἀπόστολος Παῦλος βεβαίως, ἀδελφοί μου, γνωρίζει ὅτι δέν εἶναι δυνατόν νά βρίσκεται πάντοτε κοντά τους γιά νά τούς λέει τί θά πρέπει νά κάνουν καί τί νά ἀποφεύγουν· καί γνωρίζει ἀκόμη ὅτι εἶναι ἀνάγκη νά ἀποκτήσουν οἱ ἴδιοι τό κριτήριο ἐκεῖνο πού θά τούς βοηθᾶ στήν ὀρθή ἐπιλογή. Καί τό κριτήριο αὐτό δέν εἶναι ἄλλο ἀπό τό «τί ἐστιν εὐάρεστον τῷ Κυρίῳ».
«Ἦν δέ Ἀνδρέας … εἷς ἐκ τῶν ἀκουσάντων παρά Ἰωάννου καί ἀκολουθησάντων αὐτῷ» (Ἰωάν. 1.40).
Ἑορτή ἀποστολική ἡ σημερινή, ἑορτή τοῦ πρωτοκλήτου τῶν ἀποστόλων, ἀποστόλου Ἀνδρέου.
Ὀνομάζεται πρωτόκλητος, γιατί ἦταν ὁ πρῶτος πού δέχθηκε τήν πρόσκληση τοῦ Χριστοῦ νά τόν ἀκολουθήσει καί ἀποφάσισε ἀμέσως νά ἐγκαταλείψει τά πάντα, ἀκόμη καί τόν διδάσκαλό του, τόν Τίμιο Πρόδρομο, καί νά ἀκολουθήσει τόν Χριστό. Ἐγκατέλειψε τά πάντα γιά Ἐκεῖνον. Ὄχι γιατί δέν ἀγαποῦσε τόν κόσμο, ὄχι γιατί δέν ἀγαποῦσε τόν ἅγιο Ἰωάννη τόν Πρόδρομο, ἀλλά γιατί εἶχε πιστεύσει στόν λόγο τοῦ διδασκάλου του, ὅτι ἐκεῖνος πού θά ἐρχόταν μετά ἀπό αὐτόν, ἦταν ἐκεῖνος τόν ὁποῖο θά ἔπρεπε νά ἀκολουθήσουν, γιατί ἐκεῖνος ἦταν τό φῶς, ἦταν ἡ ζωή, ἦταν ἡ ὁδός, πού θά ἔπρεπε νά βαδίσουν ὅλοι οἱ ἄνθρωποι.
«Ψυχή, ἔχεις πολλά ἀγαθά κείμενα εἰς ἔτη πολλά· ἀναπαύου, φάγε, πίε, εὐφραίνου» (Λουκ. 12.19)
Δύο ἀντίθετες εἰκόνες μᾶς παρουσίασαν τά ἀναγνώσματα τῆς σημερινῆς Κυριακῆς. Ἀπό τή μία ὁ ἀπόστολος Παῦλος καυχᾶται γιά τόν Σταυρό τοῦ Κυρίου, γιά τό ἔσχατο δηλαδή ὅριο τῆς ἀνθρωπίνης ἐξαθλιώσεως καί τῆς θείας κενώσεως, καί ἀπό τήν ἄλλη ὁ ἄφρων πλούσιος τῆς εὐαγγελικῆς παραβολῆς καυχᾶται γιά τά πολλά ἀγαθά πού τοῦ ἀπέφερε ἡ εὐφορία τῆς γῆς καί τά ὁποῖα τοῦ ἐξασφαλίζουν μία πλούσια ζωή «εἰς ἔτη πολλά», γιά πολλά χρόνια.
Ὁ ἕνας, ὁ ἀπόστολος Παῦλος, δέν καυχᾶται μόνο γιά τόν Σταυρό τοῦ Χριστοῦ, ἀλλά ἀκολουθεῖ μέ χαρά τό παράδειγμά του. Στόν Σταυρό τοῦ Χριστοῦ σταυρώνει τόν κόσμο «σύν ταῖς πράξεσιν αὐτοῦ καί ταῖς ἐπιθυμίαις», μέ τίς πράξεις καί τίς ἐπιθυμίες του, μέ τίς κακίες καί ἀδυναμίες του, μέ τίς φιλοδοξίες καί τίς πλεονεξίες του, καί συγχρόνως σταυρώνει καί τόν ἑαυτό του γιά τόν κόσμο, νεκρώνει δηλαδή καί ἀκυρώνει τήν ἐπίδραση πού μπορεῖ νά ἔχουν ὅλα αὐτά μέσα του, γιατί τά θεωρεῖ ἀσήμαντα σέ σύγκριση μέ αὐτό πού κερδίζει ὁ ἄνθρωπος μέσα ἀπό τή μετοχή του στόν Σταυρό τοῦ Χριστοῦ καί μέσα ἀπό τήν οἰκείωσή του μέ τή σταύρωσή του.
«Ὡς ἐμψύχῳ Θεοῦ κιβωτῷ ψαυέτω μηδαμῶς χείρ ἀμυήτων», ψάλλει πανηγυρικά σήμερα ἡ Ἐκκλησία μας, ἑορτάζοντας τήν εἴσοδο τῆς Παναγίας Παρθένου στά Ἅγια τῶν Ἁγίων, ἐκεῖ ὅπου μόνο ὁ ἀρχιερεύς «ἅπαξ τοῦ ἐνιαυτοῦ», μία φορά τόν χρόνο, εἰσήρχετο γιά νά προσφέρει θυσία στόν Θεό.
Εἰσέρχεται ἡ Παναγία, μόλις τριῶν ἐτῶν, στό ἱερότερο σημεῖο τοῦ ναοῦ τῶν Ἱεροσολύμων, ἐκεῖ ὅπου ἐφυλάσσετο ἡ κιβωτός μέ τίς πλάκες τῆς Διαθήκης καί ἡ ράβδος Ἀαρών, πού εἶχε βλαστήσει, καί τό μάννα μέ τό ὁποῖο εἶχε θρέψει ὁ Θεός τούς Ἰουδαίους κατά τή διάρκεια τῆς τεσσαρακονταετοῦς πορείας τους πρός τή γῆ τῆς ἐπαγγελίας.
